Θεολογίας Πέρι > Περί παντός Θεολογικού επιστητού

Γιατί ο Θεός είναι αγάπη;

<< < (2/11) > >>

Βασιλείου Μάριος:
Διαγράφηκαν τα διπλά μηνύματα

ΚΟΣΜΑΣ:
Αγαπητέ κ. staboz,

   
Κατ’ αρχήν, σ’ ευχαριστώ για τις ευχές για την γιορτή του αγίου Κοσμά.
Επίσης σ’ ευχαριστώ για τις υποδείξεις, περί του πώς μπορώ να διορθώνω κάποιο λάθος κατά την ανάρτηση των κειμένων μου.

Και τώρα, στην παρατήρησή μου στις απόψεις σου για την αγάπη του Θεού:

1.   Πιστεύω, πώς είσθε ένας καλός, ένας εκλεκτός θεολόγος, με ιδιαίτερη ευαισθησία στα δογματικά θέματα. Και αυτό το εκτιμώ βαθύτατα.  Την  ευαισθησία σας μάλιστα αυτή στα δογματικά θέματα, παρατηρώ, ότι θέλετε με επιτυχία να μεταλαμπαδεύσετε  στους νεώτερους, οποίοι παρακολουθούν με τόσο επαινετό ενδιαφέρον το Φόρουμ αυτό. Άξιος ο μισθός σας γι’ αυτό.
Πιστεύω όμως ότι ενίοτε όταν γράφουμε κάτι, άλλο θέλουμε να γράψουμε και άλλο τελικά πετυχαίνουμε να γράψουμε. Αυτό το παθαίνουν σχεδόν όλοι  όσοι γράφουν. Είναι οι λεγόμενες αβλεψίες  μας.

Εσείς γράψατε:
«Ο Θεός είναι αγάπη, ακριβώς επειδή είναι Τριάδα Προσώπων!
Ένας μονοπρόσωπος Θεός δεν μπορεί παρά να είναι «φίλαυτος», δικτάτωρ και εκδικητής των αντιτασσομένων.
Και αυτό το βλέπει κανείς καθαρά στον Μουσουλμανισμό και τον Ιουδαϊσμό.
Ένας Θεός με δύο Πρόσωπα θα είχε εγγενή την αντιπαλότητα.
Η Τριάς είναι η τελειότητα και η αγάπη. Η τέλεια κοινωνία αγάπης».

Διατύπωσα την γνώμη, ότι η άποψή σας αυτή «εκφεύγει των ορίων της Ορθοδόξου Πίστεως».
Ακολούθως με παρακαλέσατε να γράψω αναλυτικότερα, που βρίσκω την εκτροπή από την Ορθόδοξη Πίστη, υποσχόμενος ότι θα επανέλθετε με πατερικά κείμενα.

2. Ευχαρίστως, επισημαίνω τρία σημεία από τις πιο πάνω απόψεις σας για τις οποίες έχω επιφυλάξεις, αν ανταποκρίνονται στην Ορθόδοξη Πίστη. Μάλλον ανταποκρίνονται στις  «γιανναρικές» «θεολογίες» των Νεοορθοδόξων.
 
α.  Λέγετε, ότι ο Θεός είναι αγάπη «επειδή είναι Τριάδα Προσώπων». Αυτό πιστεύω, ότι δεν είναι ορθό. Ο Θεός είναι αγάπη, όχι γιατί είναι «Τριάδα Προσώπων». Πού το στηρίζετε αυτό; Με ποιο Πατερικό κείμενο τεκμηριώνετε την άποψη σας αυτή;
 Επειδή, πιθανόν, εγώ να κάνω λάθος, παρακαλώ  παραθέσατε τα  πατερικά χωρία σας, για να ωφεληθώ και εγώ, αν έχετε δίκηο.

β. Λέγετε  ότι «ένας μονοπρόσωπος Θεός» είναι «φίλαυτος», όπως στον Ιουδαϊσμό.
Έχω την γνώμη, ότι και σεις δέχεσθε, ότι ο «μονοπρόσωπος Θεός» του Ιουδαϊσμού, είναι ο Θεός της Παλαιάς Διαθήκης, την οποία δεχόμαστε και μείς οι Ορθόδοξοι, όπως δεχόμαστε και το Θεό της Παλαιάς Διαθήκης.
Ο Θεός αυτός είναι «φίλαυτος»; Κι’ ακόμα, είναι «μονοπρόσωπος»; Δεν το νομίζω. Τι λέγετε;

γ. Λέγετε ότι «η Τριάς είναι η τελειότητα και η αγάπη. Η τέλεια κοινωνία αγάπης». Πώς τα εννοείτε αυτό;
 Σε κάποια άλλη ανάρτησή σας εξηγείτε την «τέλεια κοινωνία της αγάπης» ως  «κοινωνία  προσώπων». Γράφετε στη θεματική ενότητα «Πνευματικά θέματα και κείμενα, Κοινωνία»: «Ένας Θεός, τρία Πρόσωπα! Μία ουσία, μία θέληση, μία ενέργεια - Τρία όμως Πρόσωπα. Η τέλεια κοινωνία, κοινωνία Προσώπων: «Τριών απείρων άπειρος συμφυΐα» (Γρηγ. ο Θεολόγος)».
Υπάρχει όμως στην Αγία Τριάδα «κοινωνία προσώπων»;

Νομίζω, ότι άνοιξε μια πολύ ωραία και ενδιαφέρουσα συζήτηση στο Φόρουμ αυτό, που όλοι έχουμε να ωφεληθούμε. Θα παρακαλούσα να ακουσθεί και  αγαπητός Παύλος Βαταβάλης, τη γνώμη του οποίου εκτιμώ βαθύτατα, όπως άλλωστε και των άλλων μελών του Φόρουμ

staboz:
Λόγω ελλείψεως χρόνου, παραθέτω προς μελέτην μερικά πατερικά κείμενα τα οποία απαντούν πλήρως στο θέμα μας, προτιθέμενος αργότερα να τα σχολιάσω και να γράψω τις σκέψεις μου αναλυτικότερα πάνω στα τεθέντα ζητήματα:

«Τριάδα τελείαν ἐκ τελείων τριῶν, μονάδος μὲν κινηθείσης διὰ τὸ πλούσιον, δυάδος δὲ ὑπερβαθείσης (ὑπὲρ γὰρ τὴν ὕλην καὶ τὸ εἶδος), ἐξ ὧν τὰ σώματα, Τριάδος δὲ ὁρισθείσης διὰ τὸ τέλειον, πρώτη γὰρ ὑπερβαίνει δυάδος σύνθεσιν, ἵνα μήτε στενὴ μένῃ ἡ θεότης, μήτε εἰς ἄπειρον χέηται. Τὸ μὲν γὰρ ἀφιλότιμον, τὸ δὲ ἄτακτον· καὶ τὸ μὲν Ἰουδαϊκὸν παντελῶς, τὸ δὲ Ἑλληνικὸν καὶ πολύθεον».
(Ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Θεολόγου, Περὶ εἰρήνης 3, P.G. 35, 1160)

«Τρεῖς αἱ ἀνωτάτω δόξαι περὶ θεοῦ, ἀναρχία, καὶ πολυαρχία, καὶ μοναρχία. αἱ μὲν οὖν δύο παισὶν Ἑλλήνων ἐπαίχθησαν, καὶ παιζέσθωσαν. τό τε γὰρ ἄναρχον ἄτακτον· τό τε πολύαρχον στασιῶδες, καὶ οὕτως ἄναρχον, καὶ οὕτως ἄτακτον. εἰς ταὐτὸν γὰρ ἀμφότερα φέρει, τὴν ἀταξίαν, ἡ δὲ εἰς λύσιν· ἀταξία γὰρ μελέτη λύσεως. ἡμῖν δὲ μοναρχία τὸ τιμώμενον· μοναρχία δέ, οὐχ ἣν ἓν περιγράφει πρόσωπον· ἔστι γὰρ καὶ τὸ ἓν στασιάζον πρὸς ἑαυτὸ πολλὰ καθίστασθαι· ἀλλ᾿ ἣν φύσεως ὁμοτιμία συνίστησι, καὶ γνώμης σύμπνοια, καὶ ταὐτότης κινήσεως, καὶ πρὸς τὸ ἓν τῶν ἐξ αὐτοῦ σύννευσις, ὅπερ ἀμήχανον ἐπὶ τῆς γεννητῆς φύσεως, ὥστε κἂν ἀριθμῷ διαφέρῃ, τῇ γε οὐσίᾳ μὴ τέμνεσθαι. διὰ τοῦτο μονὰς ἀπ᾿ ἀρχῆς εἰς δυάδα κινηθεῖσα, μέχρι τριάδος ἔστη. καὶ τοῦτό ἐστιν ἡμῖν ὁ πατήρ, καὶ ὁ υἱός, καὶ τὸ ἅγιον πνεῦμα· ὁ μὲν γεννήτωρ καὶ προβολεύς, λέγω δὲ ἀπαθῶς, καὶ ἀχρόνως, καὶ ἀσωμάτως· τῶν δέ, τὸ μὲν γέννημα, τὸ δὲ πρόβλημα, ἢ οὐκ οἶδ᾽ ὅπως ἄν τις ταῦτα καλέσειεν, ἀφελὼν πάντῃ τῶν ὁρωμένων».
(Ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Θεολόγου, Λόγος θεολογικός Γ΄, Περὶ Υἱοῦ, 2)

«Ἐκεῖνο δὲ τὸ Πνεῦμα τοῦ ἀνωτάτω Λόγου, οἷον τις ἔρως ἐστιν ἀπόρρητος τοῦ Γεννήτορος πρὸς αὐτὸν τὸν ἀπορρήτως γεννηθέντα Λόγον˙ ὧ καὶ αὐτὸς ὁ τοῦ Πατρός ἐπέραστος Λόγος καὶ Υἱὸς χρῆται πρὸς τὸν Γεννήτορα, ἀλλ’ ὡς ἐκ τοῦ Πατρὸς ἔχων αὐτὸν συμπροελθόντα καὶ συμφυῶς ἐν αὐτῶ ἀναπαυόμενον... Αὕτη γὰρ ἡ Πατρός τε καὶ Υἱοῦ προαιώνιος χαρὰ τὸ Πνεῦμα τὸ Ἅγιόν ἐστιν, ὡς κοινὸν μὲν αὐτοῖς κατὰ τὴν χρῆσιν, δι᾿ ὃ παρ’ ἀμφοτέρων καί πρός τούς ἀξίους πέμπεται, μόνου δέ τοῦ Πατρὸς καθ’ ὕπαρξιν ὑπάρχον, δι’ ὃ καὶ παρ’ αὐτοῦ μόνου ἐκπορεύεται καθ’ ὕπαρξιν»
(Ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Παλαμᾶ , Κεφάλαια φυσικὰ καὶ θεολογικά, 36)

ΚΟΣΜΑΣ:
Αγαπητέ μου κ. staboz, χαίρε εν Κυρίω,

      Περίμενα (και περιμένω, και σύντομα φυσικά !) την απάντησή σου στα σημεία που έχω εστιάσει τις διαφωνίες μου στις δικές σου απόψεις. Αντί τούτου, παρέθεσες τρία πατερικά χωρία, ένα του άγίου Γρηγορίου του Θεολόγου και δύο του αγίου Γρηγορίου Παλαμά, τα οποία είναι εντελώς άσχετα με τα θέματα, τα οποία τέθηκαν προς συζήτηση. Τα θέματα αυτά είναι:


α.  Λέγετε, ότι ο Θεός είναι αγάπη «επειδή είναι Τριάδα Προσώπων». Αυτό πιστεύω, ότι δεν είναι ορθό. Ο Θεός είναι αγάπη, όχι γιατί είναι «Τριάδα Προσώπων». Πού το στηρίζετε αυτό; Με ποιο Πατερικό κείμενο τεκμηριώνετε την άποψη σας αυτή;
Επειδή, πιθανόν, εγώ να κάνω λάθος, παρακαλώ  παραθέσατε τα  πατερικά χωρία σας, για να ωφεληθώ και εγώ, αν έχετε δίκηο.

β. Λέγετε  ότι «ένας μονοπρόσωπος Θεός» είναι «φίλαυτος», όπως στον Ιουδαϊσμό.
Έχω την γνώμη, ότι και σεις δέχεσθε, ότι ο «μονοπρόσωπος Θεός» του Ιουδαϊσμού, είναι ο Θεός της Παλαιάς Διαθήκης, την οποία δεχόμαστε και μείς οι Ορθόδοξοι, όπως δεχόμαστε και το Θεό της Παλαιάς Διαθήκης.
Ο Θεός αυτός είναι «φίλαυτος»; Κι’ ακόμα, είναι «μονοπρόσωπος»; Δεν το νομίζω. Τι λέγετε;

γ. Λέγετε ότι «η Τριάς είναι η τελειότητα και η αγάπη. Η τέλεια κοινωνία αγάπης». Πώς τα εννοείτε αυτό;
Σε κάποια άλλη ανάρτησή σας εξηγείτε την «τέλεια κοινωνία της αγάπης» ως  «κοινωνία  προσώπων». Γράφετε στη θεματική ενότητα «Πνευματικά θέματα και κείμενα, Κοινωνία»: «Ένας Θεός, τρία Πρόσωπα! Μία ουσία, μία θέληση, μία ενέργεια - Τρία όμως Πρόσωπα. Η τέλεια κοινωνία, κοινωνία Προσώπων: «Τριών απείρων άπειρος συμφυΐα» (Γρηγ. ο Θεολόγος)».
Υπάρχει όμως στην Αγία Τριάδα «κοινωνία προσώπων»;

   Αγαπητέ κ. Σταύρο, σε παρακαλώ κάνε τον κόπο να απαντήσεις σύντομα, γιατί αυτά είναι σοβαρά θέματα πίστεως, που σημαίνει ότι είναι θέματα σωτηρίας μας και σωτηρίας όσων διαβάζουν τις απόψεις μας, που υποθέτω ότι κατά βάση, πρέπει να λέμε τα ίδια πράγματα, και αλλοίμονο αν δεν λέμε!   Γι’  αυτό ζήτησα να επανατοποθετηθείτε.
                                 Ειλικρινά σας αγαπώ, εύχομαι πάντα να είσαι καλά, αγωνιζόμενος τον καλόν αγώνα. Και αναμένω!
                                         ΚΟΣΜΑΣ

staboz:
Αγαπητέ μου κ. Κοσμά,
Αν δεν πήρατε απάντηση στα θέματα που θέσατε από τα κείμενα των δύο αγίων, δεν νομίζω ότι έχω τη δυνατότητα να προσφέρω κάτι περισσότερο εγώ.
Εν πάση περιπτώσει εκβιάζω τον χρόνο μου και καταθέτω εν συντομία τις σκέψεις μου, αφού επιμόνως με προτρέπετε σ᾿ αυτό

Στο πρώτο ερώτημά σας απαντά ξεκάθαρα, κατά τη γνώμη μου, το κείμενο του αγίου Γρηγορίου του Παλαμά, που λέει ότι το Άγιο Πνεύμα είναι ο απόρρητος έρως του Πατρός προς τον Υιό, έρως τον οποίο και ο Υιός έχει προς τον Πατέρα .
Το κείμενο αυτό του αγίου Γρηγορίου απηχεί, εξωτερικά εξεταζόμενο, την αντίληψη του ιερού Αυγουστίνου, με την οποία θεωρεί την ίδια την ύπαρξη του Αγίου Πνεύματος ως την αμοιβαία αγάπη Πατρός και Υιού. Η ιδέα αυτή αποτέλεσε και τη βάση της πλάνης ότι το Άγιο Πνεύμα εκπορεύεται και εκ του Υιού (Filioque). Όμως ο άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς σαφώς δηλώνει ότι το Άγιον Πνεύμα εκ του Πατρός μόνου εκπορεύεται καθ᾿ ύπαρξιν. Με τη διατύπωσή του επομένως περί του Αγίου Πνεύματος ως έρωτος του Πατρός προς τον Υιό δεν αναφέρεται στον τρόπο υπάρξεως των θείων Προσώπων, αλλά εκφράζει, με όλη την αναπόφευκτη ανθρώπινη ατέλεια και αμυδρότατα αναμφιβόλως, το απρόσιτο μυστήριο της εσωτερικής ζωής της θεότητος, ως κοινωνίας άπειρης αγάπης, περί του οποίου απορρήτου μυστηρίου δεν μπορούμε να πούμε ίσως κάτι περισσότερο.
Αντίστοιχα και τα λόγια του Κυρίου μας ότι «ο Πατήρ φιλεί τον Υιόν και πάντα δείκνυσιν αυτώ» και άλλα παρόμοια το ίδιο ακριβώς, κατά τη δική μου αντίληψη, νόημα έχουν.
Αντιγράφω από τη Δογματική τού Τρεμπέλα (Α΄ σελ. 248-9): «Η αΐδιος αύτη πατρότης του Πρώτου προσώπου της Αγίας Τριάδος, οσονδήποτε και αν παρουσιάζηται μυστηριώδης και υπερβαίνουσα την κατάληψιν της πεπερασμένης του ανθρώπου διανοίας, όταν συνδυάσωμεν ταύτην προς τας δύο θεμελιώδεις ιδιότητας του Θεού, την αγάπην δηλαδή και την μακαριότητα, εμφανίζεται ου μόνον αξία του Θεού, αλλά και ανθρωπίνως ευαπόδεκτος και λογικώς επιβεβλημένη. Τούτο δε διότι η αγάπη εκζητεί διά την εκδήλωσιν αυτής αντικείμενον, προς το οποίον να εκδηλούται. Προκειμένου δε περί της απείρου αγάπης του Θεού άπειρον έδει να είναι και το αντικείμενον αυτής. Τοιούτο δε είναι ο Υιός της αγάπης του Πατρός, ο πληρών τον άπειρον ωκεανόν της θείας αγάπης και αποδεικνύων εν τούτω την θεότητα αυτάρκη και μακαρίαν. Αυτός είναι η ζώσα και τελεία του Θεού εικών, εν τη οποία ο Πατήρ \"εαυτόν ορών προσχαίρει ταύτη, ως αυτός ο Υιός λέγει· Εγώ ήμην ᾗ προσέχαιρε. Πότε γουν ουχ εώρα εαυτόν ο Πατήρ εν τη εαυτού εικόνι; Ή πότε ου προσέχαιρεν, ίνα τολμήση τις ειπείν ότι ουκ ην χαίρων ο Πατήρ; (Μ. Αθανάσιος)».

Στο δεύτερο ερώτημά σας το κείμενο του αγίου Γρηγορίου του Θεολόγου έχει δώσει απάντηση σαφή και ξεκάθαρη, λέγοντας ότι το να είναι μονάς ο Θεός ως πρόσωπο, αυτό θα ήταν Ιουδαϊκόν παντελώς! Πόσο πιο ξεκάθαρα να ειπωθεί αυτό; Εμείς θεωρούμε ότι ο Ιουδαϊσμός διαστρεβλώνει την Παλαιά Διαθήκη, συνεπώς δεν δεχόμαστε την αντίληψή του περι του Θεού ως ενός προσώπου. Την Ιουδαϊκή αντίληψη αρνούμαστε, όχι την Παλαιά Διαθήκη. Δεν παραφρονήσαμε ακόμα...

Το ίδιο αυτό χωρίο του αγίου Γρηγορίου απαντά και στο τρίτο ερώτημά σας, στηρίζοντας τη φράση που έγραψα ότι «η Τριάς είναι η τελειότητα». «Τριάδος δε ορισθείσης διά το τέλειον», σημειώνει ο άγιος.
Και στα δύο χωρία του εξηγεί πώς έγινε η υπέρβαση της μονάδος και της δυάδος και «μέχρι τριάδος έστη», ώστε ούτε να μείνει στην Ιουδαϊκή στενότητα, ούτε να διαχυθεί σε πολυθεΐα.
Το ερώτημά σας όμως: \"Υπάρχει όμως στην Αγία Τριάδα «κοινωνία προσώπων»;\"... θα προτιμούσα να μην έχει γραφεί, διότι εγγίζει όρια που δεν θα επιθυμούσα να σημειώσω ποιά είναι. Συγχωρέστε μου τη διατύπωση, αλλά δεν έχει στοιχείο υπερβολής, πιστέψτε με.
Αν δεν υπάρχει στην Αγία Τριάδα κοινωνία προσώπων, τότε ματαία η πίστις ημών. Στην Αγία Τριάδα υπάρχει η τέλεια, η υπερτέλεια κοινωνία Προσώπων, διότι είναι κοινωνία πρωτίστως φυσική: Μία φύση! Αλλά και κοινωνία θελητική: Μία θέληση! Και κοινωνία βέβαια ενεργητική: Μία ενέργεια!
Τα μη κοινωνητά των τριών Προσώπων είναι μόνο το άναρχο και αγέννητο του Πατρός, το γεννητό του Υιού και το εκπορευτό του Αγίου Πνεύματος. Όλα τα άλλα είναι κοινά. Τα πάντα! Πώς μπορούμε να διερωτώμαστε, αν υπάρχει κοινωνία προσώπων στην Αγία Τριάδα; Η Αγία Τριάδα είναι η πανυπερτέλεια κοινωνία! Στη δογματική το διατυπώνουμε αυτό ως περιχώρηση και ενοίκηση των τριών θείων Προσώπων μεταξύ τους.
Από τη Δογματική Τρεμπέλα (Α΄ σελ. 306): «Η δε περιχώρησις ή ενοίκησις των θείων προσώπων εν αλλήλοις προϋποθέτει ότι \"μηδεμία παραλλαγή\" υπάρχει \"εν τη ζωοποιώ φύσει, επί πατρός δηλαδή και Υιού και Αγίου Πνεύματος\"... Εντεύθεν λόγω της ταυτότητος ταύτης της θείας φύσεως... η εις άλληλα γινομένη προς αυτήν περιχώρησις των τριών θείων προσώπων είναι στενή και αδιάσπαστος ένωσις αυτών \"δίχα πάσης συναλοιφής και συμφύρσεως, ουχ ώστε συγχείσθαι, αλλ᾿ ώστε έχεσθαι αλλήλων\" (Δαμασκηνός) καί \"τινα συνεχή και αδιάσπαστον κοινωνίαν εν αυτοίς θεωρείσθαι\" (Μ. Βασίλειος)... υπάρχει συνάφεια και κοινωνία των θείων προσώπων στενή και αδιάσπαστος...».
Αυτά ο Τρεμπέλας.
«Ἄρρητος καὶ ἀκατανόητος ἐν τούτοις (τοῖς θείοις προσώποις δηλαδή) καταλαμβάνεται καὶ ἡ κοινωνία καὶ ἡ διάκρισις» (Μ. Βασίλειος)

Τέλος για το, αν αυτά που έγραψα έχουν σχέση με τις γιανναρικές θεολογίες των νεορθοδόξων, όπως γράφετε, θα σημειώσω μόνον τούτο: Καθετί που έχει γράψει ο Γιανναράς ή άλλοι λεγόμενοι νεορθόδοξοι δεν σημαίνει ότι είναι και λάθος. Εμείς θα απορρίψουμε οτιδήποτε εκφεύγει των ορίων της ορθοδόξου πίστεως, όπως και σεις επιθυμείτε, θα δεχθούμε όμως ευγνωμόνως όλα τα ορθώς διατυπούμενα. Εγώ ο ίδιος, δεν έχω καμμιά δυσκολία να ομολογήσω ότι έχω ωφεληθεί πολλά από κείμενα νεορθόδοξων συγγραφέων, όπως τους λένε.
Για το συγκεκριμένο κείμενό μου δεν γνωρίζω αν έχει διατυπωθεί και από κάποιους νεορθοδόξους. Μακάρι να έχει διατυπωθεί.
Όπως εξήγησα, θεωρώ όλα όσα έγραψα απολύτως ορθόδοξα, συνεπώς θα με χαροποιούσε να τα δω διατυπωμένα και από κάποιους άλλους, όποιοι κι αν είναι αυτοί.

Ήδη αφιέρωσα πολύ χρόνο για το θέμα αυτό και δεν πρόκειται να επανέλθω σύντομα, διότι πιέζομαι ασφυκτικά από άλλες κατεπείγουσες εργασίες.

Πλοήγηση

[0] Λίστα μηνυμάτων

[#] Επόμενη σελίδα

[*] Προηγούμενη σελίδα

Μετάβαση στην πλήρη έκδοση